دورتموند یا بروسیا دورتموند (Borussia Dortmund) یکی از بزرگ‌ترین و پرهوادارترین باشگاه‌های فوتبال آلمان است؛ تیمی که با رنگ‌های زرد و مشکی، ورزشگاه سیگنال ایدونا پارک و سکوی مشهور «دیوار زرد» شناخته می‌شود. باشگاه BVB در سال ۱۹۰۹ در شهر دورتموند تأسیس شد و در طول تاریخ خود قهرمانی‌های متعددی در فوتبال آلمان و اروپا به دست آورده است. قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا در سال ۱۹۹۷، هشت قهرمانی آلمان و نسل‌های بزرگی از بازیکنان، جایگاه ویژه‌ای برای دورتموند در فوتبال اروپا ساخته‌اند.

تاریخچه باشگاه دورتموند

تأسیس بروسیا دورتموند در سال ۱۹۰۹

بروسیا دورتموند در ۱۹ دسامبر ۱۹۰۹ توسط ۱۸ نفر از اعضای یک گروه جوانان کلیسایی در رستوران Zum Wildschütz واقع در منطقه Borsigplatz شهر دورتموند تأسیس شد. اختلاف این جوانان با مسئولان کلیسا بر سر فوتبال، زمینه تشکیل باشگاهی مستقل را فراهم کرد که بعدها به یکی از مهم‌ترین تیم‌های آلمان تبدیل شد.

نام Borussia نیز داستان جالبی دارد. این واژه شکل لاتین «پروس» است، اما انتخاب آن برای باشگاه بیشتر از نام یک کارخانه آبجوسازی محلی با عنوان Borussia الهام گرفته شد که در نزدیکی محل تأسیس باشگاه قرار داشت. عبارت BVB 09 نیز از نام Ballspielverein Borussia و سال تأسیس ۱۹۰۹ گرفته شده است.

اولین دوران طلایی دورتموند

دهه ۱۹۵۰ آغاز نخستین دوران طلایی بروسیا دورتموند بود. این تیم در سال‌های ۱۹۵۶ و ۱۹۵۷ دو قهرمانی متوالی فوتبال آلمان را به دست آورد و در سال ۱۹۶۳ نیز برای سومین بار قهرمان کشور شد؛ عنوانی که درست پیش از آغاز دوره بوندس‌لیگا به دست آمد.

بازیکنانی مانند آلفرد «آدی» پریسلر نقش مهمی در این دوران داشتند و پایه‌های هویت فوتبالی دورتموند در همین سال‌ها شکل گرفت.

اولین افتخار اروپایی دورتموند

دورتموند در سال ۱۹۶۶ با قهرمانی در جام برندگان جام اروپا تاریخ‌ساز شد. BVB با این موفقیت به نخستین باشگاه آلمانی تبدیل شد که یک جام معتبر اروپایی را فتح می‌کند؛ اتفاقی که جایگاه باشگاه را فراتر از فوتبال آلمان تثبیت کرد.

قهرمانی تاریخی لیگ قهرمانان اروپا ۱۹۹۷

بزرگ‌ترین افتخار تاریخ بروسیا دورتموند در ۲۸ مه ۱۹۹۷ رقم خورد. شاگردان اوتمار هیتسفلد در فینال لیگ قهرمانان اروپا در مونیخ، یوونتوس را با نتیجه ۳ بر ۱ شکست دادند و برای نخستین بار قهرمان اروپا شدند.

کارل‌هاینتس ریدله دو گل نخست دورتموند را به ثمر رساند و لارس ریکن مدت کوتاهی پس از ورود به زمین با ضربه چیپ معروف خود گل سوم را زد. این قهرمانی همچنان مهم‌ترین موفقیت ورزشی تاریخ باشگاه محسوب می‌شود.

چند ماه بعد، دورتموند با پیروزی ۲ بر صفر برابر کروزیرو برزیل، جام بین‌قاره‌ای ۱۹۹۷ را نیز فتح کرد و سال تاریخی خود را تکمیل کرد.

دوران یورگن کلوپ و بازگشت به اوج

ورود یورگن کلوپ در سال ۲۰۰۸ آغاز یکی دیگر از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ دورتموند بود. کلوپ تیمی جوان، پرانرژی و مبتنی بر پرسینگ شدید ساخت که در فصل‌های ۱۱-۲۰۱۰ و ۱۲-۲۰۱۱ دو بار متوالی قهرمان بوندس‌لیگا شد.

دورتموند در سال ۲۰۱۲ علاوه بر قهرمانی لیگ، جام حذفی آلمان را نیز فتح کرد و نخستین دبل داخلی تاریخ باشگاه را رقم زد. یک سال بعد، تیم کلوپ به فینال لیگ قهرمانان اروپا در ومبلی رسید اما مقابل بایرن مونیخ با نتیجه ۲ بر ۱ شکست خورد.

دورتموند در عصر مدرن

دورتموند در سال ۲۰۲۴ برای سومین بار در تاریخ خود به فینال لیگ قهرمانان اروپا رسید. BVB پس از عبور از اتلتیکو مادرید و پاری سن ژرمن راهی ومبلی شد، اما در فینال مقابل رئال مادرید ۲ بر صفر شکست خورد.

در فصل ۲۰۲۶/۲۷ نیز دورتموند با هدایت نیکو کواچ به رقابت در سطح اول فوتبال آلمان و اروپا ادامه می‌دهد. BVB فصل قبل را در رتبه دوم بوندس‌لیگا به پایان رساند و مستقیماً سهمیه لیگ قهرمانان اروپا را کسب کرد.

بازیکنان شاخص تاریخ دورتموند

آلفرد پریسلر: یکی از نخستین اسطوره‌های بزرگ بروسیا دورتموند و رهبر نسل طلایی دهه ۱۹۵۰ بود. «آدی» پریسلر نقش مهمی در قهرمانی‌های ۱۹۵۶ و ۱۹۵۷ داشت و با ۱۷۷ گل همچنان بهترین گلزن تاریخ باشگاه محسوب می‌شود.

مایکل زورک: یکی از وفادارترین و پرافتخارترین چهره‌های تاریخ BVB است. زورک تمام دوران حرفه‌ای خود را در دورتموند سپری کرد و با ۵۷۲ مسابقه رسمی رکورددار بیشترین بازی برای باشگاه است. او ۱۵۹ گل به ثمر رساند و به‌عنوان کاپیتان، قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا ۱۹۹۷ را نیز تجربه کرد.

مارکو رویس: یکی از محبوب‌ترین بازیکنان نسل مدرن دورتموند است. رویس بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ در ۴۲۹ مسابقه رسمی ۱۷۰ گل برای BVB به ثمر رساند و سال‌ها بازوبند کاپیتانی تیم را بر بازو داشت. دو قهرمانی جام حذفی آلمان و حضور در فینال‌های لیگ قهرمانان ۲۰۱۳ و ۲۰۲۴ از مهم‌ترین بخش‌های دوران او در دورتموند هستند.

ماتس هوملس: مدافع آلمانی در دو دوره برای دورتموند بازی کرد و با ۵۰۸ حضور رسمی دومین بازیکن باسابقه تاریخ باشگاه محسوب می‌شود. هوملس همراه BVB دو بار قهرمان بوندس‌لیگا و دو بار قهرمان DFB-Pokal شد و در فینال‌های لیگ قهرمانان ۲۰۱۳ و ۲۰۲۴ نیز برای دورتموند به میدان رفت.

لارس ریکن: یکی از نمادهای آکادمی و تاریخ بروسیا دورتموند است. معروف‌ترین لحظه دوران او تنها چند ثانیه پس از ورودش به زمین در فینال لیگ قهرمانان ۱۹۹۷ رقم خورد؛ زمانی که با یک ضربه چیپ دیدنی گل سوم دورتموند برابر یوونتوس را به ثمر رساند. ریکن در مجموع ۴۰۷ بازی و ۶۹ گل برای BVB ثبت کرد.

افتخارات دورتموند

قهرمانی لیگ آلمان

بروسیا دورتموند تاکنون ۸ بار قهرمان فوتبال آلمان شده است. این قهرمانی‌ها در سال‌های ۱۹۵۶، ۱۹۵۷، ۱۹۶۳، ۱۹۹۵، ۱۹۹۶، ۲۰۰۲، ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ به دست آمده‌اند. پنج عنوان آخر مربوط به دوران بوندس‌لیگا هستند.

جام حذفی آلمان

دورتموند ۵ بار قهرمان جام حذفی آلمان (DFB-Pokal) شده است. این عناوین در سال‌های ۱۹۶۵، ۱۹۸۹، ۲۰۱۲، ۲۰۱۷ و ۲۰۲۱ به دست آمده‌اند. قهرمانی سال ۲۰۱۲ بخشی از دبل تاریخی تیم یورگن کلوپ بود.

افتخارات اروپایی و جهانی دورتموند

مهم‌ترین افتخار بین‌المللی دورتموند، قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا در سال ۱۹۹۷ است. BVB همچنین در سال ۱۹۶۶ جام برندگان جام اروپا را فتح کرد و نخستین باشگاه آلمانی شد که یک جام اروپایی کسب می‌کند.

دورتموند در سال ۱۹۹۷ نیز با شکست کروزیرو قهرمان جام بین‌قاره‌ای شد. علاوه بر قهرمانی ۱۹۹۷، BVB در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۲۴ نیز به فینال لیگ قهرمانان اروپا رسیده است.

رکوردهای مهم دورتموند

بهترین گلزن تاریخ دورتموند

آلفرد پریسلر با ۱۷۷ گل، بهترین گلزن تاریخ بروسیا دورتموند است. مارکو رویس با ۱۷۰ گل و مایکل زورک با ۱۵۹ گل نیز در میان برترین گلزنان تاریخ باشگاه قرار دارند.

بیشترین بازی برای دورتموند

رکورد بیشترین حضور رسمی برای BVB متعلق به مایکل زورک با ۵۷۲ بازی است. ماتس هوملس با ۵۰۸ مسابقه در رتبه بعدی قرار دارد و مارکو رویس نیز با ۴۲۹ بازی یکی از باسابقه‌ترین بازیکنان تاریخ باشگاه است.

نخستین باشگاه آلمانی قهرمان اروپا

بروسیا دورتموند در سال ۱۹۶۶ با فتح جام برندگان جام اروپا به نخستین تیم آلمانی تبدیل شد که یک جام باشگاهی معتبر اروپایی را به دست می‌آورد؛ رکوردی تاریخی که پیش از دوران قدرت‌گیری بایرن مونیخ در اروپا ثبت شد.

سه حضور در فینال لیگ قهرمانان اروپا

دورتموند تاکنون سه بار به فینال لیگ قهرمانان اروپا رسیده است: ۱۹۹۷، ۲۰۱۳ و ۲۰۲۴. حاصل این سه حضور، یک قهرمانی و دو نایب‌قهرمانی بوده است.

رقابت‌های مهم دورتموند

بوندس‌لیگا آلمان

بوندس‌لیگا مهم‌ترین رقابت داخلی بروسیا دورتموند است. BVB یکی از اصلی‌ترین مدعیان تاریخی فوتبال آلمان محسوب می‌شود و هشت قهرمانی ملی در کارنامه دارد.

دورتموند در فصل ۲۰۲۶/۲۷ نیز در بوندس‌لیگا حضور دارد و پس از نایب‌قهرمانی فصل قبل، یکی از تیم‌های حاضر در لیگ قهرمانان اروپا است.

جام حذفی آلمان

DFB-Pokal دیگر رقابت مهم داخلی دورتموند است. پنج قهرمانی در این جام باعث شده مسابقات حذفی جایگاه ویژه‌ای در تاریخ باشگاه داشته باشند؛ آخرین قهرمانی BVB در این رقابت به سال ۲۰۲۱ بازمی‌گردد.

لیگ قهرمانان اروپا

دورتموند در فصل ۲۰۲۶/۲۷ لیگ قهرمانان اروپا حضور دارد. BVB در مرحله لیگ این فصل با تیم‌هایی مانند ویارئال، بودو/گلیمت، رئال بتیس، آرسنال، اینتر و استون ویلا روبه‌رو می‌شود و مسابقات خود را با پیروزی ۳ بر ۲ برابر ویارئال آغاز کرده است.

مهم‌ترین نقل‌وانتقالات دورتموند

کنستانتینوس کارتساس: پدیده یونانی در تابستان ۲۰۲۶ از خنک بلژیک به بروسیا دورتموند پیوست و قراردادی تا سال ۲۰۳۱ امضا کرد. تکنیک، خلاقیت و توانایی بازی در فضاهای محدود باعث شده دورتموند او را یکی از استعدادهای مهم پروژه آینده باشگاه بداند.

یانیس کنستانتلیاس: هافبک هجومی یونانی در تابستان ۲۰۲۶ پس از سال‌ها حضور در پائوک سالونیکی راهی دورتموند شد و قراردادی تا سال ۲۰۳۱ بست. او پیش از انتقال به BVB بیش از ۱۸۰ مسابقه رسمی برای تیم اول پائوک انجام داده بود.

جوی فیرمان: هافبک تیم ملی هلند در آگوست ۲۰۲۶ از PSV آیندهوون به دورتموند منتقل شد و تا سال ۲۰۳۱ قرارداد امضا کرد. فیرمان به‌عنوان یک بازی‌ساز مرکزی با کیفیت پاس بالا و دید مناسب، برای تقویت خط میانی BVB جذب شد.

کریم آدیمی: مهاجم آلمانی پس از چند فصل حضور در دورتموند، در تابستان ۲۰۲۶ به بارسلونا منتقل شد. جدایی او یکی از مهم‌ترین خروجی‌های BVB در بازار نقل‌وانتقالات پیش از فصل ۲۰۲۶/۲۷ بود.

مربیان مهم تاریخ دورتموند

اوتمار هیتسفلد: یکی از موفق‌ترین مربیان تاریخ دورتموند است. او BVB را در سال‌های ۱۹۹۵ و ۱۹۹۶ به دو قهرمانی متوالی آلمان رساند و در سال ۱۹۹۷ نیز با شکست یوونتوس، نخستین قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا در تاریخ باشگاه را کسب کرد.

یورگن کلوپ: بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵ هدایت دورتموند را برعهده داشت و با سبک فوتبال پرانرژی و پرسینگ شدید، یکی از محبوب‌ترین تیم‌های تاریخ باشگاه را ساخت. دو قهرمانی بوندس‌لیگا، دبل سال ۲۰۱۲ و حضور در فینال لیگ قهرمانان ۲۰۱۳ مهم‌ترین دستاوردهای دوران او هستند.

نیکو کواچ: از ژانویه ۲۰۲۵ هدایت بروسیا دورتموند را برعهده دارد. کواچ پس از ورود به باشگاه توانست شرایط تیم را بهبود دهد و سهمیه لیگ قهرمانان اروپا را کسب کند. قرارداد او در سال ۲۰۲۵ تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ تمدید شد و در فصل ۲۰۲۶/۲۷ نیز سرمربی BVB است.

رقبای اصلی دورتموند

شالکه ۰۴

مهم‌ترین رقیب سنتی بروسیا دورتموند شالکه ۰۴ است. مسابقه دو تیم با نام رویر دربی (Revierderby) شناخته می‌شود و یکی از شدیدترین رقابت‌های محلی فوتبال آلمان و اروپا است.

پس از چند فصل غیبت شالکه از بوندس‌لیگا، این دربی در فصل ۲۰۲۶/۲۷ دوباره به بالاترین سطح فوتبال آلمان بازگشته است. هر دو باشگاه ریشه عمیقی در منطقه صنعتی روهر دارند و رقابت آنها برای هواداران اهمیتی فراتر از جایگاه دو تیم در جدول دارد.

بایرن مونیخ

تقابل دورتموند و بایرن مونیخ که با عنوان Der Klassiker شناخته می‌شود، مهم‌ترین رقابت ورزشی BVB در سطح ملی طی دهه‌های اخیر است. این رقابت بیش از آنکه یک دربی جغرافیایی باشد، نتیجه رقابت دو باشگاه برای قهرمانی و برتری در فوتبال آلمان است.

اوج این رقابت در دهه ۲۰۱۰ شکل گرفت؛ زمانی که دورتموند دو قهرمانی متوالی بوندس‌لیگا کسب کرد و سپس در فینال لیگ قهرمانان اروپا ۲۰۱۳ نیز مقابل بایرن قرار گرفت.

لوگو و لباس دورتموند

لوگوی دورتموند

لوگوی بروسیا دورتموند یکی از ساده‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نشان‌های فوتبال اروپا است. حروف بزرگ BVB در مرکز نشان مخفف Ballspielverein Borussia هستند و عدد 09 به سال تأسیس باشگاه یعنی ۱۹۰۹ اشاره دارد.

فرم دایره‌ای، پس‌زمینه زرد و نوشته‌های مشکی طی سال‌ها به بخش اصلی هویت بصری باشگاه تبدیل شده‌اند و امروزه ترکیب BVB 09 تقریباً مترادف با نام دورتموند در فوتبال جهان است.

رنگ لباس دورتموند

رنگ‌های رسمی بروسیا دورتموند زرد و مشکی هستند. جالب اینکه لباس اولیه باشگاه در زمان تأسیس ترکیبی از آبی، سفید و قرمز بود و رنگ‌های زرد و مشکی چند سال بعد و پیش از جنگ جهانی اول به هویت اصلی BVB تبدیل شدند.

پیراهن زرد با جزئیات مشکی، یکی از شناخته‌شده‌ترین لباس‌های باشگاهی فوتبال اروپا است و ارتباط مستقیمی با لقب Die Schwarzgelben یا «زرد و مشکی‌ها» دارد.

ورزشگاه دورتموند

خانه بروسیا دورتموند سیگنال ایدونا پارک (Signal Iduna Park) است؛ ورزشگاهی که پیش‌تر با نام Westfalenstadion شناخته می‌شد و یکی از مشهورترین استادیوم‌های فوتبال جهان است.

این ورزشگاه در مسابقات داخلی ۸۱٬۳۶۵ نفر ظرفیت دارد و بزرگ‌ترین ورزشگاه فوتبال آلمان محسوب می‌شود. مشهورترین بخش آن سکوی جنوبی یا Südtribüne است که با ظرفیت نزدیک به ۲۵ هزار تماشاگر ایستاده، با عنوان دیوار زرد (Yellow Wall) شناخته می‌شود.

حضور ده‌ها هزار هوادار زردپوش و طراحی یکپارچه سکوی جنوبی، سیگنال ایدونا پارک را به یکی از دشوارترین ورزشگاه‌های اروپا برای تیم‌های میهمان تبدیل کرده است.

آکادمی دورتموند

آکادمی بروسیا دورتموند بخش مهمی از فلسفه فوتبالی باشگاه را تشکیل می‌دهد. هدف BVB تنها پرورش بازیکن برای رده‌های پایه نیست؛ ساختار آکادمی به‌گونه‌ای طراحی شده که استعدادهای جوان بتوانند از تیم‌های نوجوانان و U23 به ترکیب اصلی راه پیدا کنند.

بازیکنانی مانند ماریو گوتزه مسیر خود را از تیم‌های پایه دورتموند تا تیم اصلی طی کرده‌اند. لارس ریکن نیز سال‌ها مدیریت آکادمی را برعهده داشت و این مجموعه در دوره مدیریت او به یکی از موفق‌ترین سیستم‌های پرورش استعداد در فوتبال آلمان تبدیل شد.