قدیمی‌ترین باشگاه‌های فوتبال جهان؛ آغاز عصر باشگاه داری از بریتانیا

تاریخ فوتبال باشگاهی به میانه قرن نوزدهم برمی‌گردد؛ دوره‌ای که هنوز قوانین فوتبال امروزی به شکل کامل تدوین نشده بود و باشگاه‌ها گاهی مسابقات خود را با مجموعه‌ای متفاوت از قوانین برگزار می‌کردند.

در بحث قدیمی‌ترین باشگاه‌های فوتبال جهان یک نکته مهم وجود دارد: تاریخ تأسیس بعضی تیم‌ها مورد اختلاف است و تعریف «باشگاه فوتبال» نیز می‌تواند متفاوت باشد. برای مثال دانشگاه کمبریج سابقه فعالیت فوتبال خود را به سال ۱۸۵۶ می‌رساند، اما FIFA و اتحادیه فوتبال انگلیس، Sheffield FC را که در سال ۱۸۵۷ تأسیس شده، قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال موجود جهان می‌دانند.

در این مقاله تمرکز بر باشگاه‌های فعال فوتبال انجمنی یا Association Football است؛ نه تیم‌های راگبی یا مجموعه‌هایی که بعدها به فوتبال تغییر رشته داده‌اند.

جدول قدیمی‌ترین باشگاه‌های فوتبال جهان

* استوک سیتی سال ۱۸۶۳ را به‌عنوان تاریخ رسمی تأسیس خود معرفی می‌کند، اما درباره اسناد سال‌های نخست باشگاه اختلاف تاریخی وجود دارد و اولین فعالیت مستند Stoke Ramblers به سال ۱۸۶۸ نیز نسبت داده شده است. خود باشگاه همچنان ۱۸۶۳ را روی هویت رسمی خود استفاده می‌کند.

۱. شفیلد FC؛ قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال جهان

Sheffield Football Club در ۲۴ اکتبر ۱۸۵۷ توسط ناتانیل کرس‌ویک و ویلیام پرست تأسیس شد.

شفیلد FC نه‌تنها به دلیل قدمتش اهمیت دارد، بلکه در شکل‌گیری قوانین اولیه فوتبال نیز نقش داشت. اعضای باشگاه مجموعه قوانینی را تدوین کردند که بعدها با عنوان Sheffield Rules شناخته شد و بر توسعه قوانین فوتبال مدرن تأثیر گذاشت.

FIFA و اتحادیه فوتبال انگلیس این باشگاه را قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال موجود جهان می‌شناسند. شفیلد FC در سال ۲۰۰۴ نیز FIFA Order of Merit را دریافت کرد؛ افتخاری که در میان باشگاه‌ها فقط به شفیلد و رئال مادرید اهدا شده است.

نکته جالب اینکه شفیلد FC برخلاف باشگاه‌های بزرگی که بعدها در همین شهر ایجاد شدند، هیچ‌گاه به یکی از قدرت‌های حرفه‌ای فوتبال انگلیس تبدیل نشد و همچنان در سطوح پایین‌تر فوتبال این کشور فعالیت می‌کند.

آیا دانشگاه کمبریج از شفیلد FC قدیمی‌تر است؟

این یکی از بحث‌های قدیمی تاریخ فوتبال است.

Cambridge University Association Football Club تاریخ تأسیس خود را ۱۸۵۶ اعلام می‌کند و دانشگاه کمبریج آن را به‌صورت غیررسمی قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال جهان معرفی می‌کند. سندی مربوط به سال ۱۸۵۶ نیز وجود باشگاه و قوانین آن را تأیید می‌کند.

با این حال، درباره پیوستگی فعالیت و تعریف باشگاه در آن دوره اختلاف نظر وجود دارد. به همین دلیل، عنوان رسمی قدیمی‌ترین باشگاه جهان همچنان به شفیلد FC تعلق دارد.

بنابراین می‌توان گفت:

کمبریج ادعای قدیمی‌تری دارد، اما شفیلد FC قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال مورد تأیید FIFA و FA است.

۲. هالام FC؛ خانه قدیمی‌ترین زمین فوتبال جهان

Hallam FC در سال ۱۸۶۰ در شفیلد تأسیس شد.

اهمیت هالام فقط به قدمت باشگاه محدود نیست. این تیم از زمان تأسیس در ورزشگاه Sandygate بازی می‌کند؛ زمینی که به‌عنوان قدیمی‌ترین زمین فوتبال فعال جهان شناخته می‌شود.

در ۲۶ دسامبر ۱۸۶۰، هالام و شفیلد FC در Sandygate مقابل یکدیگر قرار گرفتند. این مسابقه یکی از نخستین و بنا بر اسناد موجود، قدیمی‌ترین مسابقه بین دو باشگاه مستقل فوتبال محسوب می‌شود.

رقابت این دو تیم هنوز هم با عنوان Rules Derby ادامه دارد.

۳. کری واندررز؛ باشگاهی متولدشده کنار راه‌آهن

Cray Wanderers نیز سابقه خود را به سال ۱۸۶۰ می‌رساند.

باشگاه در منطقه St Mary Cray شکل گرفت؛ جایی که کارگران سازنده خط راه‌آهن در زمان استراحت فوتبال بازی می‌کردند و به‌تدریج همراه ساکنان محلی یک تیم تشکیل دادند.

کری واندررز خود را قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال فعال لندن معرفی می‌کند. این باشگاه برخلاف بسیاری از تیم‌های قدیمی قرن نوزدهم که از بین رفته‌اند، همچنان در فوتبال انگلیس فعالیت دارد.

درباره اینکه هالام یا کری واندررز دقیقاً دومین باشگاه قدیمی جهان هستند اختلاف‌هایی وجود دارد؛ زیرا هر دو سال ۱۸۶۰ را به‌عنوان تاریخ تأسیس ثبت کرده‌اند.

۴. نوتس کانتی؛ قدیمی‌ترین باشگاه حرفه‌ای فوتبال

اگر سؤال به جای «قدیمی‌ترین باشگاه جهان» این باشد که قدیمی‌ترین باشگاه حرفه‌ای فوتبال جهان کدام است؟ نام Notts County مطرح می‌شود.

نوتس کانتی در سال ۱۸۶۲ تأسیس شد و یکی از باشگاه‌های مؤسس Football League در سال ۱۸۸۸ بود. منابع رسمی محلی ناتینگهام نیز این باشگاه را قدیمی‌ترین باشگاه حرفه‌ای فوتبال بریتانیا معرفی می‌کنند.

نوتس کانتی در سال ۱۸۹۴ قهرمان FA Cup شد و با وجود فراز و نشیب‌های فراوان، همچنان فعالیت حرفه‌ای خود را ادامه داده است.

رنگ پیراهن راه‌راه سیاه و سفید این تیم نیز بخشی مهم از تاریخ فوتبال است؛ یوونتوس در ابتدای قرن بیستم از همین لباس الهام گرفت و رنگ‌های معروف سیاه و سفید خود را انتخاب کرد.

۵. استوک سیتی؛ باشگاهی با تاریخ تأسیس بحث‌برانگیز

استوک سیتی تاریخ رسمی تأسیس خود را ۱۸۶۳ می‌داند و باشگاه نیز این سال را در محصولات و هویت تاریخی خود ثبت کرده است.

طبق روایت رسمی، باشگاه ابتدا با نام Stoke Ramblers فعالیت می‌کرد و بعدها به Stoke FC و سپس Stoke City تغییر نام داد.

با این حال برخی مورخان معتقدند نخستین اسناد قابل اتکای باشگاه مربوط به ۱۸۶۸ هستند. به همین دلیل جایگاه دقیق استوک در رتبه‌بندی قدیمی‌ترین باشگاه‌های جهان یکی از موارد مورد اختلاف است.

فارغ از این اختلاف، استوک بدون تردید یکی از قدیمی‌ترین باشگاه‌های حرفه‌ای فعال فوتبال جهان است.

۶. رکسهام؛ قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال ولز

Wrexham AFC در سال ۱۸۶۴ تأسیس شد و قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال ولز محسوب می‌شود. خود باشگاه نیز این عنوان را در معرفی رسمی تاریخ خود استفاده می‌کند.

رکسهام در ورزشگاه تاریخی Racecourse Ground بازی می‌کند و طی بیش از ۱۶۰ سال فعالیت، بخش مهمی از تاریخ فوتبال ولز بوده است.

این باشگاه در سال‌های اخیر پس از خرید توسط رایان رینولدز و راب مک‌الهنی شهرت جهانی تازه‌ای پیدا کرد، اما تاریخ رکسهام بیش از یک قرن و نیم قبل از این دوره آغاز شده بود.

۷. ناتینگهام فارست؛ از سال ۱۸۶۵ تا قهرمانی اروپا

Nottingham Forest در سال ۱۸۶۵ توسط گروهی از بازیکنان ورزش شینتی تأسیس شد که تصمیم گرفتند یک باشگاه فوتبال ایجاد کنند.

فارست نمونه جالبی در این فهرست است؛ زیرا برخلاف بسیاری از باشگاه‌های بسیار قدیمی، بعدها به بالاترین سطح فوتبال اروپا هم رسید.

تیم برایان کلاف در سال‌های ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ دو بار متوالی قهرمان جام باشگاه‌های اروپا شد؛ بنابراین یکی از قدیمی‌ترین باشگاه‌های جهان، یکی از پرافتخارترین باشگاه‌های انگلیسی در اروپا نیز محسوب می‌شود.

۸. کویینز پارک؛ آغاز فوتبال باشگاهی در اسکاتلند

Queen's Park FC در ۹ ژوئیه ۱۸۶۷ در گلاسگو تأسیس شد و قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال اسکاتلند است.

نقش این باشگاه در تاریخ فوتبال فقط به قدمت آن محدود نیست. کویینز پارک یکی از تیم‌هایی بود که به توسعه بازی پاس‌محور و گروهی کمک کرد؛ سبکی که در زمانی که بسیاری از تیم‌ها بیشتر بر دریبل فردی و بازی مستقیم تکیه داشتند، تحول مهمی محسوب می‌شد.

کویینز پارک همچنین در نخستین سال‌های جام حذفی انگلیس حضور داشت و تأثیر زیادی بر شکل‌گیری فوتبال سازمان‌یافته در اسکاتلند گذاشت.

۹. شفیلد ونزدی؛ باشگاهی که از یک تیم کریکت شکل گرفت

Sheffield Wednesday در سال ۱۸۶۷ ایجاد شد.

نام Wednesday از باشگاه کریکتی گرفته شده بود که اعضای آن معمولاً چهارشنبه‌ها مسابقه برگزار می‌کردند. اعضای همان مجموعه برای حفظ فعالیت ورزشی در ماه‌های زمستان یک تیم فوتبال تشکیل دادند.

ونزدی بعدها به یکی از باشگاه‌های مهم فوتبال حرفه‌ای انگلیس تبدیل شد و چند قهرمانی لیگ و FA Cup را نیز در کارنامه خود ثبت کرد.

وجود Sheffield FC، Hallam و Sheffield Wednesday نشان می‌دهد شهر شفیلد چه نقش مهمی در سال‌های اولیه شکل‌گیری فوتبال باشگاهی داشته است.

۱۰. کیلمارنوک؛ قدیمی‌ترین باشگاه حرفه‌ای اسکاتلند

Kilmarnock FC در ۵ ژانویه ۱۸۶۹ تأسیس شد.

باشگاه خود را قدیمی‌ترین باشگاه حرفه‌ای فوتبال اسکاتلند معرفی می‌کند و بیش از ۱۵۰ سال سابقه فعالیت دارد.

کیلمارنوک در طول تاریخ خود قهرمان لیگ اسکاتلند، جام حذفی و جام اتحادیه نیز شده و برخلاف بسیاری از تیم‌های اولیه قرن نوزدهم، همچنان در ساختار فوتبال حرفه‌ای کشور حضور دارد.

چرا بیشتر قدیمی‌ترین باشگاه‌های جهان انگلیسی هستند؟

دلیل اصلی ساده است: فوتبال انجمنی مدرن در بریتانیا شکل گرفت.

پیش از نیمه قرن نوزدهم، انواع مختلفی از «فوتبال» در مدارس و مناطق مختلف بریتانیا بازی می‌شد و قوانین آنها با یکدیگر تفاوت داشت.

در دهه‌های ۱۸۵۰ و ۱۸۶۰ تلاش برای تدوین قوانین مشترک جدی‌تر شد. Sheffield Rules یکی از نخستین مجموعه قوانین سازمان‌یافته بود و در سال ۱۸۶۳ Football Association در لندن تشکیل شد.

در نتیجه اولین باشگاه‌های مستقل نیز عمدتاً در انگلستان و سپس اسکاتلند و ولز ایجاد شدند. فوتبال بعداً از بریتانیا به دیگر نقاط اروپا و جهان گسترش پیدا کرد.

قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال جهان دقیقاً کدام است؟

اگر معیار شناخت رسمی FIFA و اتحادیه فوتبال انگلیس باشد، پاسخ Sheffield FC است.

این باشگاه در ۲۴ اکتبر ۱۸۵۷ تشکیل شد و به‌عنوان نخستین باشگاه مستقل فوتبال شناخته می‌شود.

دانشگاه کمبریج سابقه خود را به سال ۱۸۵۶ می‌رساند، اما این ادعا همچنان در منابع با عنوان غیررسمی مطرح می‌شود. بنابراین در بیشتر منابع تاریخی و ورزشی، عنوان قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال جهان برای شفیلد FC استفاده می‌شود.

قدیمی‌ترین باشگاه حرفه‌ای فوتبال جهان کدام است؟

این عنوان معمولاً به نوتس کانتی تعلق دارد.

باشگاه در سال ۱۸۶۲ شکل گرفت و در سال ۱۸۸۸ نیز یکی از ۱۲ عضو مؤسس Football League بود. همین استمرار حضور در فوتبال سازمان‌یافته باعث شده نوتس کانتی به‌عنوان قدیمی‌ترین باشگاه حرفه‌ای فوتبال شناخته شود.

شفیلد FC و هالام چند سال قدیمی‌تر هستند، اما مسیر آنها عمدتاً در فوتبال آماتور و نیمه‌حرفه‌ای ادامه پیدا کرده است.

از شفیلد تا فوتبال مدرن؛ بیش از ۱۶۰ سال تاریخ باشگاهی

تفاوت فوتبال امروز با مسابقات دهه ۱۸۵۰ تقریباً غیرقابل مقایسه است؛ استادیوم‌های عظیم، لیگ قهرمانان، قراردادهای میلیاردی و میلیون‌ها هوادار در سراسر جهان.

اما ریشه همین صنعت جهانی را باید در باشگاه‌هایی کوچک مانند شفیلد FC، هالام، نوتس کانتی و کویینز پارک جست‌وجو کرد.

بسیاری از آنها امروز در سطح اول فوتبال بازی نمی‌کنند، اما اهمیتشان از تعداد جام‌ها فراتر است. این باشگاه‌ها بخشی از دوره‌ای بودند که فوتبال از یک سرگرمی محلی به یک ورزش سازمان‌یافته تبدیل شد؛ به همین دلیل نام شفیلد FC همچنان پس از بیش از یک قرن و نیم با عنوان قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال جهان گره خورده است.