پرسپولیس و سپاهان؛ تاریخچه رقابت و بازی‌های مهم

رقابت پرسپولیس و سپاهان یکی از مهم‌ترین و پرافتخارترین تقابل‌های فوتبال باشگاهی ایران است؛ مسابقه‌ای که در سال‌های اخیر آن‌قدر حساس شده که با لقب «ال‌کلاسیکوی ایران» شناخته می‌شود. این بازی برخلاف دربی تهران از رقابت دو تیم همشهری شکل نگرفته، بلکه محصول چند دهه نبرد تهران و اصفهان، رقابت مستقیم برای قهرمانی و مجموعه‌ای از فینال‌ها و مسابقات سرنوشت‌ساز است.

نخستین رویارویی دو تیم به سال ۱۳۵۰ برمی‌گردد، اما بخش اصلی دشمنی فوتبالی پرسپولیس و سپاهان از آغاز دوران لیگ حرفه‌ای ایران شکل گرفت. قهرمانی‌ها و موفقیت‌های سپاهان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قدرت‌های خارج از تهران، در کنار جایگاه تاریخی پرسپولیس، باعث شد تقابل آنها به تدریج از یک مسابقه معمولی لیگ به یکی از بازی‌های بزرگ فصل تبدیل شود. منابع آماری و رسانه‌های ورزشی ایران نیز از این دیدار با عنوان «ال‌کلاسیکوی فوتبال ایران» یاد می‌کنند.

چرا بازی پرسپولیس و سپاهان «ال‌کلاسیکوی ایران» نامیده می‌شود؟

لقب ال‌کلاسیکوی ایران برای بازی پرسپولیس و سپاهان بیشتر از آنکه به فاصله جغرافیایی یا یک دشمنی شهری مربوط باشد، به اهمیت ورزشی دو تیم برمی‌گردد.

پرسپولیس یکی از پرافتخارترین و پرهوادارترین باشگاه‌های فوتبال ایران است و سپاهان نیز طی دوران حرفه‌ای فوتبال کشور به یکی از پایدارترین مدعیان قهرمانی تبدیل شده است. سپاهان نخستین تیم غیرتهرانی بود که توانست در لیگ برتر به قهرمانی برسد و در ادامه نیز چندین بار قهرمان لیگ و جام حذفی شد. پرسپولیس نیز با ۱۶ قهرمانی در سطح اول لیگ ایران، رکورددار قهرمانی لیگ فوتبال کشور است.

تقابل مستقیم دو تیم در فینال جام حذفی، مسابقات تعیین‌کننده قهرمانی لیگ، نیمه‌نهایی جام حذفی و سوپرجام باعث شد حساسیت بازی به شکل محسوسی افزایش پیدا کند. منابع تاریخی سپاهان نیز نبردهای جام حذفی ۸۵-۱۳۸۴، لیگ ۸۷-۱۳۸۶، جام حذفی ۹۲-۱۳۹۱ و سوپرجام ۱۴۰۳ را از نقاط اصلی شکل‌گیری این رقابت می‌دانند.

ریشه مشترک پرسپولیس و سپاهان در باشگاه شاهین

یکی از بخش‌های جالب تاریخ این رقابت، ارتباط هر دو باشگاه با نام شاهین است.

باشگاه سپاهان در ابتدا با نام شاهین اصفهان فعالیت می‌کرد و محمود حریری آن را با الهام از باشگاه شاهین تهران پایه‌گذاری کرد. از سوی دیگر، پس از انحلال شاهین تهران در دهه ۱۳۴۰، بخش بزرگی از بازیکنان آن تیم به پرسپولیس پیوستند و نقش مهمی در تبدیل پرسپولیس به یکی از تیم‌های بزرگ فوتبال ایران داشتند.

با این حال این ریشه مشترک به معنای وجود یک رقابت شدید از ابتدا نبود. در دهه‌های نخست، دیدار پرسپولیس و سپاهان حساسیت امروزی را نداشت و بیشتر یک مسابقه عادی میان دو تیم مطرح کشور محسوب می‌شد. شکل مدرن این رقابت عمدتاً از دهه ۱۳۸۰ و همزمان با تبدیل شدن سپاهان به مدعی دائمی جام‌های فوتبال ایران پدید آمد.

اولین بازی پرسپولیس و سپاهان؛ شروع رقابت در سال ۱۳۵۰

نخستین مسابقه ثبت‌شده میان پرسپولیس و سپاهان در ۲۲ بهمن ۱۳۵۰ در اصفهان برگزار شد.

پرسپولیس آن مسابقه را ۲ بر یک برد. حسین کلانی و محمود خوردبین برای سرخ‌پوشان گل زدند و علی‌محمد حاج‌رسولی تک گل سپاهان را به ثمر رساند.

تنها چند هفته بعد، دو تیم دوباره مقابل هم قرار گرفتند و این بار یکی از ماندگارترین نتایج تاریخ این رقابت ثبت شد؛ پرسپولیس با نتیجه ۶ بر صفر سپاهان را شکست داد. همایون بهزادی دو بار گلزنی کرد و اصغر ادیبی، علی پروین، محمود خوردبین و رضا وطن‌خواه دیگر گل‌های پرسپولیس را به ثمر رساندند.

سپاهان برای کسب نخستین پیروزی خود مقابل پرسپولیس بیش از دو دهه منتظر ماند.

۲۲ سال شکست‌ناپذیری پرسپولیس مقابل سپاهان

بین اولین مسابقه دو تیم در سال ۱۳۵۰ تا سال ۱۳۷۲، پرسپولیس در ۱۶ مسابقه متوالی مقابل سپاهان شکست نخورد.

در این دوره پرسپولیس ۹ بار پیروز شد و هفت مسابقه نیز با تساوی به پایان رسید. سپاهان سرانجام در سال ۱۳۷۲ با تک گل حمید مطهری نخستین پیروزی تاریخ خود مقابل پرسپولیس را ثبت کرد.

این آمار یکی از طولانی‌ترین دوره‌های برتری یک تیم در تاریخ ال‌کلاسیکوی ایران است؛ اما موازنه رقابت از اواخر دهه ۱۳۷۰ و به‌ویژه پس از آغاز لیگ برتر کاملاً تغییر کرد.

تایم‌لاین رقابت پرسپولیس و سپاهان

۱۳۵۰؛ نخستین تقابل دو تیم

پرسپولیس نخستین مسابقه را در اصفهان ۲ بر یک برد و تنها چند هفته بعد نیز با نتیجه ۶ بر صفر سپاهان را شکست داد.

۱۳۷۲؛ اولین برد تاریخ سپاهان

پس از حدود ۲۲ سال انتظار، سپاهان با تک گل حمید مطهری توانست نخستین پیروزی خود برابر پرسپولیس را ثبت کند و به دوره طولانی شکست‌ناپذیری سرخ‌ها پایان دهد.

۱۳۸۵؛ اولین فینال بزرگ دو تیم

پرسپولیس و سپاهان در فینال جام حذفی فصل ۸۵-۱۳۸۴ مقابل یکدیگر قرار گرفتند. فینال آن دوره رفت‌وبرگشت بود و هر دو مسابقه با تساوی ۱-۱ پایان یافت.

کار به ضربات پنالتی کشید و سپاهان در نقش جهان با برتری ۴ بر ۲ در پنالتی‌ها قهرمان جام حذفی شد. این مسابقه را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط آغاز حساسیت مدرن بین دو تیم دانست.

۱۳۸۶؛ برد ۴ بر یک سپاهان در آزادی

تنها یک فصل بعد، دو تیم در نیمه‌نهایی جام حذفی دوباره مقابل یکدیگر قرار گرفتند. سپاهان در ورزشگاه آزادی با نتیجه ۴ بر یک پرسپولیس را شکست داد و یکی از بزرگ‌ترین بردهای تاریخ خود مقابل سرخ‌پوشان را رقم زد.

۱۳۸۷؛ گل دقیقه ۹۶ سپهر حیدری و قهرمانی پرسپولیس

شاید معروف‌ترین مسابقه تاریخ پرسپولیس و سپاهان در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۷ برگزار شده باشد.

دو تیم در هفته پایانی لیگ هفتم در ورزشگاه آزادی مقابل یکدیگر قرار گرفتند. سپاهان با یک تساوی قهرمان می‌شد و تا آخرین لحظات نیز بازی ۱-۱ بود.

اما در دقیقه ۹۰+۶، سپهر حیدری با ضربه سر دروازه سپاهان را باز کرد. پرسپولیس بازی را ۲ بر یک برد و در برابر حدود صد هزار تماشاگر، قهرمانی لیگ را از رقیب مستقیم خود گرفت.

این گل هنوز یکی از نمادین‌ترین لحظات تاریخ ال‌کلاسیکوی ایران است.

۱۳۸۹؛ چهار گل دیگر سپاهان

سپاهان در آذر ۱۳۸۹ با نتیجه ۴ بر یک پرسپولیس را شکست داد و برای دومین بار توانست یک پیروزی چهارگله مقابل این تیم ثبت کند.

دو برد ۴ بر یک سپاهان در سال‌های ۱۳۸۶ و ۱۳۸۹ همچنان بزرگ‌ترین پیروزی‌های این باشگاه برابر پرسپولیس محسوب می‌شوند.

۱۳۹۲؛ فینال دراماتیک جام حذفی و خداحافظی مهدوی‌کیا

دو تیم بار دیگر در فینال جام حذفی فصل ۹۲-۱۳۹۱ مقابل یکدیگر قرار گرفتند.

مسابقه پس از ۱۲۰ دقیقه با نتیجه ۲-۲ به پایان رسید. کریم انصاری‌فرد و محمد نوری برای پرسپولیس گل زدند و جواهیر سوکای و محمد غلامی گل‌های سپاهان را به ثمر رساندند.

در ضربات پنالتی، سپاهان ۴ بر ۲ پیروز شد و جام را بالای سر برد. این مسابقه همچنین آخرین بازی دوران حرفه‌ای مهدی مهدوی‌کیا بود و به همین دلیل جایگاه ویژه‌ای در تاریخ فوتبال ایران دارد.

۱۳۹۸؛ گل دقیقه ۱۲۰ و صعود پرسپولیس

در نیمه‌نهایی جام حذفی سال ۱۳۹۸، پرسپولیس و سپاهان در نقش جهان یکی از جنجالی‌ترین مسابقات تاریخ خود را برگزار کردند.

بازی تا دقایق پایانی وقت اضافه بدون گل بود. سپاهان در دقیقه ۱۱۴ یک پنالتی به دست آورد، اما مهدی کیانی آن را از دست داد. در دقیقه ۱۲۰ شوت احمد نوراللهی پس از برخورد به سیاوش یزدانی وارد دروازه شد تا پرسپولیس ۱ بر صفر پیروز شود و به فینال برسد.

پرسپولیس در ادامه همان جام را فتح کرد و فصل را با دبل لیگ و جام حذفی به پایان رساند.

۱۴۰۱؛ شش گل در نقش جهان

در مرحله یک‌هشتم نهایی جام حذفی فصل ۰۲-۱۴۰۱، دو تیم دوباره در نقش جهان مسابقه‌ای تماشایی برگزار کردند.

۹۰ دقیقه با نتیجه ۲-۲ تمام شد، اما پرسپولیس در وقت اضافه دو گل دیگر زد و با نتیجه ۴ بر ۲ پیروز شد. سرخ‌پوشان در ادامه مسیر جام حذفی را نیز فتح کردند.

۱۴۰۳؛ قهرمانی سپاهان در سوپرجام

در ۲۸ دی ۱۴۰۳، پرسپولیس به‌عنوان قهرمان لیگ و سپاهان به‌عنوان قهرمان جام حذفی در سوپرجام ایران مقابل هم قرار گرفتند.

استیون انزونزی در همان دقایق ابتدایی گل زد و سپاهان با نتیجه ۱ بر صفر پیروز شد. این برد اولین قهرمانی تاریخ سپاهان در سوپرجام ایران بود.

۱۴۰۴؛ ال‌کلاسیکوی برفی

آخرین مسابقه دو تیم تا زمان نگارش این مقاله در ۳ بهمن ۱۴۰۴ برگزار شد.

بارش شدید برف فضای متفاوتی به مسابقه داده بود. پرسپولیس با گل‌های اوستون ارونوف و ایگور سرگیف ۲ بر صفر جلو افتاد و ریکاردو آلوز در دقیقه ۹۰+۱۳ از روی نقطه پنالتی یکی از گل‌ها را جبران کرد.

پرسپولیس با پیروزی ۲ بر یک علاوه بر بردن ال‌کلاسیکوی ایران، صدر جدول را نیز از سپاهان گرفت.

آمار بازی‌های پرسپولیس و سپاهان

پیش از مسابقه ۳ بهمن ۱۴۰۴، منابع آماری ۹۱ تقابل رسمی و دوستانه را ثبت کرده بودند: ۲۹ برد پرسپولیس، ۲۵ برد سپاهان و ۳۷ تساوی. با اضافه شدن پیروزی ۲ بر یک پرسپولیس در آن مسابقه، آمار تا آخرین دیدار برگزارشده به ۹۲ بازی می‌رسد.

آمار ۹۱ بازی قبل از آخرین تقابل همچنین نشان می‌داد دو تیم ۲۰۴ گل به ثمر رسانده بودند؛ ۱۱۰ گل برای پرسپولیس و ۹۴ گل برای سپاهان. نتیجه ۲ بر یک آخرین دیدار این ارقام را به ۱۱۲ گل برای پرسپولیس و ۹۵ گل برای سپاهان رساند.

آمار پرسپولیس و سپاهان در لیگ برتر

رقابت دو تیم در دوران لیگ برتر حتی نزدیک‌تر و در مقاطعی به سود سپاهان بوده است.

پیش از مسابقه هفته هفدهم فصل ۰۵-۱۴۰۴، آنها ۴۹ بار در لیگ برتر روبه‌روی یکدیگر قرار گرفته بودند؛ سپاهان ۱۸ برد، پرسپولیس ۱۳ برد و ۱۸ مسابقه نیز مساوی شده بود.

پیروزی ۲ بر یک پرسپولیس در بازی پنجاهم، آمار لیگ برتری را به این شکل تغییر داد:

بنابراین با وجود برتری پرسپولیس در آمار کلی تاریخ مسابقات، سپاهان در تاریخ لیگ برتر هنوز بردهای بیشتری در دیدارهای رودررو دارد.

مهم‌ترین نتایج تاریخ پرسپولیس و سپاهان

این فهرست نشان می‌دهد چرا رقابت دو تیم بیشتر از یک مسابقه عادی لیگ اهمیت پیدا کرده است؛ در تاریخ این تقابل، جام، قهرمانی لیگ، فینال، پنالتی و حتی گل دقیقه ۱۲۰ بارها سرنوشت دو تیم را تغییر داده‌اند.

فینال‌های جام حذفی؛ جایی که سپاهان به پرسپولیس ضربه زد

یکی از دلایل اصلی افزایش حساسیت ال‌کلاسیکوی ایران، موفقیت سپاهان مقابل پرسپولیس در دو فینال مستقیم جام حذفی است.

در فصل ۸۵-۱۳۸۴، هر دو دیدار رفت و برگشت ۱-۱ شد و سپاهان در ضربات پنالتی قهرمان شد. هفت سال بعد، در فینال فصل ۹۲-۱۳۹۱ نیز تاریخ تقریباً تکرار شد؛ بازی ۲-۲ پایان یافت و سپاهان دوباره در ضربات پنالتی جام را برد.

به این ترتیب سپاهان هر دو فینال مستقیم جام حذفی خود مقابل پرسپولیس را با پیروزی در ضربات پنالتی به پایان رسانده است.

لیگ هفتم؛ مسابقه‌ای که این رقابت را برای همیشه تغییر داد

اگر قرار باشد تنها یک مسابقه به‌عنوان نقطه تبدیل پرسپولیس و سپاهان به یک رقابت بزرگ انتخاب شود، بازی ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۷ یکی از اصلی‌ترین گزینه‌هاست.

پرسپولیس برای قهرمانی حتماً باید سپاهان را شکست می‌داد؛ در حالی که تساوی برای قهرمانی سپاهان کافی بود.

بازی ۱-۱ بود و سپاهان تنها چند ثانیه با جام فاصله داشت. اما گل سپهر حیدری در دقیقه ۹۰+۶ نه‌تنها قهرمان لیگ را تغییر داد، بلکه یکی از ماندگارترین لحظات تاریخ لیگ برتر را ساخت.

از آن مقطع به بعد، تقریباً هر مسابقه پرسپولیس و سپاهان بار سنگین‌تری از رقابت قهرمانی، انتقام و خاطرات قبلی را با خود حمل می‌کرد.

چرا سپاهان مهم‌ترین رقیب غیرتهرانی پرسپولیس شد؟

در بخش بزرگی از تاریخ فوتبال ایران، اصلی‌ترین رقابت پرسپولیس با استقلال تعریف می‌شد. اما ظهور سپاهان به‌عنوان یک قدرت مداوم خارج از تهران معادله دیگری ساخت.

سپاهان فقط برای چند فصل مدعی نشد؛ این باشگاه چندین قهرمانی لیگ، پنج جام حذفی و حضور در فینال لیگ قهرمانان آسیا را تجربه کرد. سپاهان همچنین نخستین تیم ایرانی بود که در سال ۲۰۰۷ به جام باشگاه‌های جهان راه یافت.

به همین دلیل پرسپولیس و سپاهان بارها در بالای جدول، جام حذفی و مسابقات تعیین‌کننده مقابل یکدیگر قرار گرفتند. این تداوم چیزی است که رقابت آنها را از بسیاری از مسابقات حساس مقطعی فوتبال ایران جدا می‌کند.

مقایسه افتخارات پرسپولیس و سپاهان

برای مقایسه مستقیم، جدول زیر مهم‌ترین قهرمانی‌های سطح اول کشوری و آسیایی دو باشگاه را در نظر می‌گیرد و جام‌های استانی و مسابقات دوستانه در آن محاسبه نشده‌اند.

پرسپولیس از نظر مجموع این عناوین برتری دارد، اما سپاهان در دوران لیگ برتر یکی از معدود باشگاه‌هایی بوده که توانسته در بازه‌های طولانی مستقیماً با قدرت‌های سنتی تهران برای قهرمانی رقابت کند. سپاهان پنج قهرمانی در دوره لیگ برتر و یک قهرمانی قدیمی در سطح اول فوتبال کشور دارد و پرسپولیس نیز در مجموع ۱۶ عنوان قهرمانی سطح اول لیگ را ثبت کرده است.

ادموند بزیک؛ بهترین گلزن تاریخ پرسپولیس و سپاهان

یکی از جالب‌ترین رکوردهای این رقابت به بازیکنی تعلق دارد که سابقه پوشیدن پیراهن هر دو باشگاه را دارد.

ادموند بزیک با ۷ گل بهترین گلزن تاریخ تقابل پرسپولیس و سپاهان معرفی شده است. در سوی دیگر، رکورد بیشترین حضور در این مسابقه در اختیار محرم نویدکیا با ۲۴ بازی قرار دارد؛ بازیکنی که بخش بزرگی از دوران حرفه‌ای خود را به‌عنوان یکی از نمادهای سپاهان سپری کرد.

حضور این چهره‌ها نشان می‌دهد بخش مهمی از تاریخ ال‌کلاسیکوی ایران در دهه ۱۳۸۰ و همزمان با اوج گرفتن سپاهان شکل گرفته است.

آزادی و نقش جهان؛ دو خانه ال‌کلاسیکوی ایران

بخش دیگری از هویت این رقابت به ورزشگاه‌های دو تیم مربوط است.

ورزشگاه آزادی میزبان برخی از مهم‌ترین مسابقات تاریخ پرسپولیس و سپاهان بوده است؛ از قهرمانی دقیقه ۹۶ پرسپولیس در سال ۱۳۸۷ گرفته تا فینال جام حذفی ۱۳۹۲.

در طرف مقابل، ورزشگاه نقش جهان نیز صحنه چندین بازی تاریخی بوده است؛ از قهرمانی سپاهان در جام حذفی ۱۳۸۵ تا نیمه‌نهایی جنجالی جام حذفی ۱۳۹۸ و پیروزی ۴ بر ۲ پرسپولیس در سال ۱۴۰۱.

همین رفت‌وبرگشت میان تهران و اصفهان یکی از ویژگی‌های اصلی این رقابت است. ال‌کلاسیکوی ایران فقط نبرد دو باشگاه نیست؛ در بسیاری از دوره‌ها، تقابل دو قطب مهم فوتبال تهران و اصفهان نیز بوده است.

آیا پرسپولیس و سپاهان بزرگ‌ترین رقابت فوتبال ایران است؟

از نظر سابقه و بار اجتماعی، دربی تهران میان پرسپولیس و استقلال همچنان جایگاه متفاوتی در فوتبال ایران دارد. با این حال، رقابت پرسپولیس و سپاهان ویژگی‌ای دارد که آن را کاملاً متمایز می‌کند: تعداد بالای مسابقات مستقیم با تأثیر واقعی بر جام و قهرمانی.

دو فینال جام حذفی، مسابقه تعیین‌کننده قهرمان لیگ هفتم، چندین نبرد جام حذفی، یک سوپرجام و سال‌ها رقابت در بالای جدول باعث شده پرسپولیس و سپاهان یکی از مهم‌ترین رقابت‌های ورزشی فوتبال ایران باشند.

به همین دلیل عنوان «ال‌کلاسیکوی ایران» برای این مسابقه فقط یک نام رسانه‌ای جذاب نیست؛ این لقب نتیجه دهه‌ها رقابت میان دو باشگاهی است که بارها مستقیماً در مسیر رسیدن به جام مقابل یکدیگر ایستاده‌اند.

ال‌کلاسیکوی ایران؛ رقابتی که همچنان ادامه دارد

از نخستین مسابقه در سال ۱۳۵۰ تا بازی برفی ۳ بهمن ۱۴۰۴، ماهیت رقابت پرسپولیس و سپاهان بارها تغییر کرده است.

پرسپولیس بیش از دو دهه بدون شکست مقابل سپاهان آغاز کرد؛ سپاهان در دهه ۱۳۸۰ به قدرتی بزرگ تبدیل شد و دو فینال جام حذفی را از پرسپولیس گرفت؛ سرخ‌ها در سال ۱۳۸۷ با گل دقیقه ۹۶ قهرمانی لیگ را مقابل سپاهان جشن گرفتند؛ و در سال‌های بعد جام حذفی، سوپرجام و رقابت‌های بالای جدول فصل‌های تازه‌ای به این داستان اضافه کردند.

بعد از بیش از نیم قرن و بیش از ۹۰ مسابقه، پرسپولیس و سپاهان دیگر صرفاً دو تیم بزرگ از تهران و اصفهان نیستند. تقابل آنها به یکی از مسابقاتی تبدیل شده که نتیجه‌اش می‌تواند مسیر یک فصل را تغییر دهد؛ همان چیزی که از یک بازی معمولی، ال‌کلاسیکوی فوتبال ایران می‌سازد.